Ontvang vacatures direct in je mailbox
24 september 2026
Toezichthouder in het openbaar vervoer (2026): wat je mag, wat je verdient en hoe je het wordt
Kort antwoord: een toezichthouder in het openbaar vervoer controleert vervoerbewijzen en let op de orde in trein, tram, bus, metro en op stations. De Wet personenvervoer 2000 kent twee soorten: de toezichthouder die de vervoerder zelf aanwijst (artikel 87 lid 3) en de boa in domein IV Openbaar vervoer (artikel 89). Allebei mogen ze een vervoerbewijs intrekken en iemand uit het ov zetten, maar alleen een boa mag iemand de toegang tot een station ontzeggen en een proces-verbaal opmaken. Bij NS en GVB verdien je als boa in opleiding in 2026 ongeveer € 2.725 tot € 3.190 bruto per maand bij 36 uur, plus een flinke onregelmatigheidstoeslag.
€ 70vast bedrag bovenop de ritprijs bij zwartrijden
5 jaargeldigheid van boa-akte en getuigschrift
1.132agressie-incidenten tegen NS-personeel in 2025
75NS-boa’s in de proef met de wapenstok
In dit artikel
Wie ’s avonds met de trein of de metro reist, ziet ze: mensen in uniform die kaartjes controleren, reizigers aanspreken die hun voeten op de bank hebben en ingrijpen als er ruzie ontstaat. In vacatures heten ze toezichthouder, handhaver, boa OV of medewerker Veiligheid & Service. Het lijkt allemaal hetzelfde beroep, maar wat je mag, hangt af van één ding: heb je een boa-akte of niet.
Hieronder leggen we uit wat een toezichthouder in het openbaar vervoer precies doet, welke bevoegdheden de wet geeft, wie de werkgevers zijn, wat je in 2026 verdient en hoe je het wordt. Alles met de wetsartikelen erbij, zodat je weet waar het staat.
Wat doet een toezichthouder in het openbaar vervoer op een dienst?
Het werk draait om twee dingen: controleren of reizigers een geldig vervoerbewijs hebben, en zorgen dat het in en rond het ov rustig en veilig blijft. De Wet personenvervoer 2000 geeft je daar vier verboden voor die je handhaaft:
| Artikel | Wat verboden is | Voorbeeld uit de praktijk |
|---|---|---|
| 70 | Reizen zonder geldig vervoerbewijs | Niet ingecheckt, verlopen abonnement |
| 71 | Een vervalst vervoerbewijs gebruiken, misbruik maken van een vervoerbewijs of de controle belemmeren | Een kortingskaart van iemand anders gebruiken |
| 72 | Gedrag dat de orde, rust, veiligheid of goede bedrijfsgang verstoort, in het voertuig en in of bij stations en haltes | Agressie, overlast, vernieling |
| 73 | Aanwijzingen van de vervoerder niet opvolgen | Weigeren uit te stappen als dat gevraagd wordt |
Wat als ordeverstoring geldt, staat verder uitgewerkt in artikel 52 van het Besluit personenvervoer 2000. Daar staan onder meer dronkenschap, roken, bedelen, vuurwerk en je op een gesloten station bevinden. Een gewone dienst bestaat uit rondes door treinen of voertuigen, aanwezig zijn op drukke stations, reizigers helpen en ingrijpen als het nodig is. Veel van het werk is praten: wie een situatie op tijd de-escaleert, hoeft minder vaak op te treden.
De algemene kant van het beroep, zoals wat een toezichthouder volgens de Algemene wet bestuursrecht is en hoe dat bij een gemeente werkt, staat in ons artikel over toezichthouder worden. Dit artikel gaat alleen over het openbaar vervoer.
Twee soorten toezichthouder in het openbaar vervoer
Het belangrijkste verschil in dit werk zit in de wet zelf. Artikel 87 lid 3 van de Wet personenvervoer 2000 zegt dat met het toezicht op de artikelen 70 tot en met 74 ook personen zijn belast “die daartoe door de vervoerder zijn aangewezen”. Dat is de toezichthouder zonder boa-akte: de vervoerder wijst je zelf aan. Artikel 89 lid 2 regelt daarnaast de opsporing door personen die de minister en de minister van Justitie samen aanwijzen. In de praktijk gaat het om de boa in domein IV Openbaar vervoer, met een akte via Justis.
Een bekend voorbeeld van dat verschil: sinds een uitspraak van de Ondernemingskamer in 2022 mocht NS de boa-status van hoofdconducteurs laten vallen. Zij controleren nog steeds vervoerbewijzen, maar kunnen geen proces-verbaal meer opmaken. Voor een boete roepen ze een collega op van de ongeveer 680 medewerkers Veiligheid & Service, die wél boa zijn.
Bevoegdheden: wat mag een toezichthouder openbaar vervoer wel en niet?
Dit zijn de verschillen op een rij, met het artikel waar het staat:
| Bevoegdheid | Toezichthouder aangewezen door vervoerder | Boa domein IV | Waar het staat |
|---|---|---|---|
| Vervoerbewijs controleren | Ja | Ja | Wp2000 art. 87 en 89 |
| Vervoerbewijs intrekken en iemand het gebruik van het ov ontzeggen | Ja | Ja | Wp2000 art. 98 lid 1 |
| Iemand de toegang tot een station of halte ontzeggen | Nee | Ja | Wp2000 art. 98 lid 2 |
| Proces-verbaal opmaken | Nee | Ja | Wp2000 art. 89, Regeling domeinlijsten boa |
| Handbagage bekijken bij een vermoeden van overtreding van artikel 72, in bijzijn van de reiziger | Ja | Ja | Wp2000 art. 98 lid 5 |
| Zaken onderzoeken en monsters nemen op grond van de Awb (artikel 5:18) | Nee | Nee | Wp2000 art. 90 (toezichthouder) en 91 (boa) |
| Handboeien of wapenstok | Nee | Alleen als de werkgever dat aanvraagt en het is toegekend | Beleidsregels boa, paragraaf 9.4 |
Welke bevoegdheden een boa in de praktijk echt gebruikt, bepaalt de werkgever binnen het domein. Volgens de Beleidsregels buitengewoon opsporingsambtenaar kan een boa OV ook de politiebevoegdheden uit artikel 7, eerste, derde en vierde lid, van de Politiewet 2012 krijgen: geweld en vrijheidsbeperkende middelen gebruiken, en iemand bij gevaar of bij vervoer aan zijn kleding en spullen onderzoeken op gevaarlijke voorwerpen. Daarbij kunnen handboeien en een wapenstok horen. Een ingehuurde boa OV krijgt maximaal handboeien.
Mag een toezichthouder openbaar vervoer je identiteitsbewijs vragen?
Wie door de vervoerder is aangewezen, is toezichthouder in de zin van artikel 5:11 van de Algemene wet bestuursrecht. Artikel 90 sluit voor hem alleen de bevoegdheid uit artikel 5:18 uit. Daarom mag hij volgens ons ook inzage vorderen in je identiteitsbewijs (artikel 5:16a), voor zover dat voor zijn taak nodig is (artikel 5:13). Artikel 92 regelt daarnaast apart dat ook een reiziger die nog geen veertien is, na zwartrijden zijn identiteitsbewijs moet laten zien.
Liever in de beveiliging, met of zonder ov-ervaring? Bekijk wie er nu zoekt.
Zwartrijden: wat de reiziger betaalt
Een groot deel van de controles gaat over vervoerbewijzen. De bedragen staan in het Besluit personenvervoer 2000 en de bijbehorende regeling:
| Situatie | Wat de reiziger betaalt | Bron |
|---|---|---|
| Betaalt direct of binnen 14 dagen | De ritprijs plus een vast bedrag van € 70 | Besluit personenvervoer 2000, art. 48, en de bijbehorende regeling (bedrag sinds 1 oktober 2025) |
| Betaalt pas in de 14 dagen daarna | Daar komt € 20 administratiekosten bij | Idem, geldend sinds 1 oktober 2025 |
| Betaalt op tijd | Het recht op strafvervolging vervalt | Besluit personenvervoer 2000, art. 48 lid 7 |
| Betaalt niet | Het OM kan vervolgen voor overtreding van artikel 70: maximaal twee maanden hechtenis of een geldboete van de tweede categorie | Wp2000 art. 101 |
Trek je een vervoerbewijs in, dan geef je de reiziger daar volgens artikel 51 van het Besluit een bewijs van. Tijdens je werk hoef je zelf trouwens geen vervoerbewijs te hebben: dat staat in artikel 45 van hetzelfde besluit.
Waar werk je als toezichthouder in het openbaar vervoer?
- NS, Veiligheid & Service. Volgens NS werkten er begin 2026 ongeveer 680 mensen in deze afdeling. Zij zijn boa in domein IV.
- Stadsvervoerders zoals GVB in Amsterdam en RET in Rotterdam, met eigen boa’s en handhavers in metro, tram en bus.
- Regionale vervoerders die bus- en treinconcessies rijden. Vervoerders mogen volgens de beleidsregels ook boa’s inhuren, met instemming van de concessieverlener.
- Particuliere beveiligingsbedrijven die op stations werken. Zonder aanwijzing door de vervoerder ben je dan geen toezichthouder in de zin van de Wet personenvervoer, maar beveiliger onder de Wpbr. Daarover meer verderop.
Wat verdient een toezichthouder openbaar vervoer in 2026?
Een vaste landelijke schaal bestaat niet. NS heeft een eigen cao, en in het regionale ov deelt elk bedrijf functies zelf in. Dit zijn de bedragen die we hard konden maken:
| Werkgever | Bruto per maand bij 36 uur | Toeslagen en extra’s |
|---|---|---|
| NS, medewerker Veiligheid & Service (vacature 2026) | € 2.725,56 tot € 3.186,00 bij de start; met drie jaar ervaring als boa domein IV start je op € 3.831,84, maximum € 4.114,44 | Onregelmatigheidstoeslag gemiddeld € 220 per maand tijdens de opleiding en € 900 daarna; 8% vakantiegeld; 3% eindejaarsuitkering |
| GVB, boa handhaver OV met opleiding (vacature, geraadpleegd september 2026) | € 2.852 tot € 3.103 | 20,9% onregelmatigheidstoeslag; 8% vakantiegeld; 13e maand |
| Ter vergelijking: beveiliger A op een station, cao Particuliere Beveiliging | € 17,37 per uur, omgerekend ongeveer € 2.710 per maand bij 36 uur | Toeslagen van 10% (avond), 20% (nacht) en 35% (weekend) |
De cao NS loopt tot 1 maart 2027; per 1 maart 2026 gingen de lonen in de schalen tot en met 59 met 3,5% omhoog. De cao Openbaar Vervoer voor het regionale ov liep tot en met 30 juni 2026 en is nog niet vernieuwd; de laatste verhoging was 2% per 1 april 2026. De omrekening van het beveiligersloon is uurloon × 36 uur × 52 weken / 12 maanden. Hoe dat loon in de beveiliging is opgebouwd, lees je op onze pagina over het salaris van een beveiliger.
Let op de toeslag. In het ov werk je vroeg, laat, ’s nachts en in het weekend. De onregelmatigheidstoeslag maakt daardoor een groot deel van je loon uit. Bij NS is dat na de opleiding gemiddeld € 900 per maand, bij GVB 20,9%. Vergelijk vacatures dus altijd inclusief toeslag.
Werk je bij een gemeente als toezichthouder of boa, dan geldt de cao Gemeenten. Die bedragen staan in ons artikel over het boa-salaris.
Opleiding: zo word je toezichthouder in het openbaar vervoer
Voor een toezichthouder zonder boa-akte schrijft de wet geen opleiding voor; de vervoerder bepaalt wat je nodig hebt. Voor een boa in domein IV liggen de eisen vast in de Beleidsregels buitengewoon opsporingsambtenaar:
- Boa basisbekwaamheid OV. Een eigen examen voor het ov, zwaarder dan het algemene boa-examen. De examens vallen onder Stichting ExTH. Het getuigschrift is vijf jaar geldig.
- Betrouwbaarheid. Je betrouwbaarheid wordt getoetst met een verklaring omtrent het gedrag, minstens elke vijf jaar.
- Akte via Justis. Die wordt voor vijf jaar afgegeven.
- Bijscholing. Binnen de looptijd van je akte haal je vier modules permanente her- en bijscholing, bij voorkeur één per jaar.
- Geweldsbeheersing. Heb je politiebevoegdheden of geweldmiddelen, dan moet je ook voldoen aan de toetsing geweldsbeheersing (RTGB).
De opleiding volg je meestal in dienst en betaald. Bij NS duurt ze 26 weken, met training geweldsbeheersing; NS vraagt mbo 3-werk- en denkniveau, rijbewijs B (of dat je het binnen een jaar haalt) en een minimumleeftijd van 18 jaar. Bij GVB duurt de boa-opleiding ongeveer vier maanden, anderhalve dag per week. Wat een algemene opleiding in de veiligheid kost en wie betaalt, lees je in ons artikel over de opleiding tot beveiliger.
Agressie: de keerzijde van het ov-werk
Wie in het ov handhaaft, krijgt te maken met agressie. Het NS-jaarverslag over 2025 telt 1.132 agressie-incidenten tegen medewerkers, tegen 1.095 in 2024. Daarom investeren vervoerders in bescherming. NS rust hoofdconducteurs uit met een bodycam en begon op 20 mei 2026 met een proef waarin 75 van de 680 medewerkers Veiligheid & Service een korte wapenstok dragen, eerst in Rotterdam en daarna in Den Haag, Zwolle en Den Bosch. Sinds 1 mei 2026 gelden bovendien nieuwe landelijke regels voor het toekennen van geweldmiddelen aan boa’s.
Wat je rechten zijn als het toch misgaat, en welke hulp en vergoedingen er zijn, lees je in ons artikel over agressie en geweld tegen beveiligers. Hoe de bodycam in de beveiliging geregeld is, staat bij de bodycam in de beveiliging.
Toezichthouder openbaar vervoer of beveiliger op een station?
Op grote stations zie je ook beveiligers van particuliere bedrijven. Zij vallen onder de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus (Wpbr), hebben het diploma Beveiliger nodig en worden door de politie gescreend. Tenzij de vervoerder hen zelf als toezichthouder aanwijst, hebben ze geen bevoegdheden uit de Wet personenvervoer. Ze kunnen dan je vervoerbewijs niet intrekken en je geen ov-verbod geven. Hun loon volgt de cao particuliere beveiliging 2026.
Een opvallende regel: volgens paragraaf 9.2 van de Beleidsregels boa mag een ingehuurde boa OV niet ook voor een beveiligingsorganisatie werken, tenzij hij daarvoor ontheffing heeft. Zo blijven de rollen gescheiden. Voor beveiligers met ervaring kan het ov een logische volgende stap zijn; welke andere beroepen in de veiligheid kansrijk zijn, lees je in ons artikel over kansrijke beroepen in de veiligheid.
Beveiligingswerk rond stations en knooppunten vind je vooral in de Randstad: kijk bij de vacatures in Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht.
Wil je eerst ervaring opdoen in de beveiliging? Er staan vacatures open door heel Nederland.
Veelgestelde vragen over de toezichthouder in het openbaar vervoer
Wat doet een toezichthouder in het openbaar vervoer?
Een toezichthouder in het openbaar vervoer controleert vervoerbewijzen en let op de orde in trein, tram, bus, metro en op stations. Hij handhaaft de verboden uit de artikelen 70 tot en met 73 van de Wet personenvervoer 2000, zoals reizen zonder geldig vervoerbewijs en gedrag dat de orde of veiligheid verstoort.
Is een toezichthouder in het openbaar vervoer een boa?
Alleen als hij ook een boa-akte heeft. Een toezichthouder kan door de vervoerder zelf zijn aangewezen (artikel 87 lid 3 van de Wet personenvervoer 2000), zonder boa-akte. Een boa in domein IV Openbaar vervoer heeft daarnaast een akte via Justis en mag onder meer een proces-verbaal opmaken en iemand de toegang tot een station ontzeggen.
Mag een toezichthouder in het openbaar vervoer je uit de trein zetten?
Ja. Handel je in strijd met de artikelen 70 tot en met 73 van de Wet personenvervoer 2000, dan mogen zowel een door de vervoerder aangewezen toezichthouder als een boa je vervoerbewijs intrekken en je het gebruik van het openbaar vervoer ontzeggen (artikel 98 lid 1). Iemand de toegang tot een station of halte ontzeggen mag alleen een boa (artikel 98 lid 2).
Wat kost zwartrijden in 2026?
Wie zonder geldig vervoerbewijs reist, betaalt de ritprijs plus een vast bedrag van € 70. Betaal je niet direct of binnen 14 dagen, dan komt er € 20 administratiekosten bij als je in de 14 dagen daarna betaalt. Wie op tijd betaalt, wordt niet strafrechtelijk vervolgd.
Wat verdient een toezichthouder in het openbaar vervoer?
Er is geen landelijke schaal. Bij NS start een medewerker Veiligheid en Service in 2026 op € 2.725,56 tot € 3.186,00 bruto per maand bij 36 uur, plus een onregelmatigheidstoeslag van gemiddeld € 900 per maand na de opleiding. Bij GVB is het € 2.852 tot € 3.103 per maand plus 20,9% onregelmatigheidstoeslag.
Welke opleiding heb je nodig als boa in het openbaar vervoer?
Je haalt het examen boa basisbekwaamheid OV, dat zwaarder is dan het algemene boa-examen. Daarna heb je een akte via Justis nodig, die vijf jaar geldig is, en volg je vier modules bijscholing binnen die vijf jaar. Werkgevers als NS en GVB leiden je in dienst en betaald op.
Bronnen: Wet personenvervoer 2000, artikelen 70 tot en met 73, 87, 89, 90, 91, 92, 98 en 101; Besluit personenvervoer 2000, artikelen 45, 48, 51 en 52; regeling met de bedragen bij zwartrijden; Algemene wet bestuursrecht, artikelen 5:11, 5:13, 5:16a en 5:18; Beleidsregels buitengewoon opsporingsambtenaar, paragraaf 3.3 en hoofdstuk 9; Regeling domeinlijsten buitengewoon opsporingsambtenaar, domein IV; Staatscourant 2026, 10221 (geweldmiddelen boa’s); NS, eerste NS-boa’s krijgen training wapenstok, eerste NS-boa’s uitgerust met korte wapenstok en jaarverslag 2025, veilig reizen en werken; cao NS 2025 tot 2027; NS-vacature medewerker Veiligheid & Service; GVB-vacature boa handhaver OV met opleiding; FNV, cao Openbaar Vervoer, zesde onderhandelingsronde; BG.legal, NS mag boa-bevoegdheid hoofdconducteurs laten vallen.
Salarisbedragen van NS en GVB komen uit hun eigen vacatures en kunnen per vacature verschillen. Laatst gecontroleerd: 24 september 2026. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies.
Na jaren als marketing manager bij ProHost Security in Groningen weet Matthijs wat er speelt op de beveiligingsmarkt, van werkvloer tot cao-tafel. Vanuit zijn liefde voor marketing én beveiliging bouwde hij Vacaturebeveiliging.nl van een zolderkamer uit tot een kantoor met vier collega’s, en kantoorhond Finn.