Toezichthouder worden (2026): wat je doet, wat je verdient en het verschil met beveiliger en boa

Toezichthouder is een van die functienamen die je steeds vaker in vacatures ziet, bij gemeenten, in het openbaar vervoer, op evenementen en bij beveiligingsbedrijven. Maar wat je precies doet, wat je mag en wat je verdient, verschilt enorm per werkgever. Wie toezichthouder wil worden, loopt daardoor snel vast: hetzelfde woord wordt voor twee heel verschillende banen gebruikt.

In dit artikel leggen we uit wat de wet onder een toezichthouder verstaat, welke bevoegdheden daarbij horen, waarin hij verschilt van een boa en van een beveiliger, hoe je toezichthouder wordt en wat je verdient volgens de cao die in 2026 geldt. Zo weet je vooraf welke route bij je past.

Wat doet een toezichthouder?

Een toezichthouder kijkt of regels worden nageleefd. Bij een gemeente gaat het dan bijvoorbeeld om de regels uit de Algemene plaatselijke verordening (APV): afval dat verkeerd wordt aangeboden, een terras dat te ver uitsteekt, hinder in een park of een evenement dat zich niet aan de vergunning houdt. Je loopt of fietst rondes, spreekt mensen aan, geeft uitleg, waarschuwt en legt vast wat je ziet. Veel werk bestaat uit gesprekken: wie goed uitlegt waarom een regel bestaat, hoeft minder vaak op te treden.

Bij andere werkgevers ziet het werk er anders uit. In het openbaar vervoer controleer je vervoersbewijzen en houd je de orde in de gaten. Op een evenement let je op de doorstroming, op gedrag en op de naleving van de huisregels. Wat ze gemeen hebben: je let voor een organisatie op of regels worden gevolgd, en je bent vaak de eerste die iemand erop aanspreekt.

Wettelijke toezichthouder of alleen een functienaam?

Voor wie toezichthouder wil worden, is dit het eerste om uit te zoeken: bedoelt de werkgever de wettelijke of de praktische betekenis?

De wet omschrijft de toezichthouder in artikel 5:11 van de Awb als “een persoon, bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift”. In gewone taal: je bent door een bevoegde instantie officieel aangewezen om te controleren of een bepaalde wet of verordening wordt nageleefd. Bij een gemeente gebeurt dat meestal met een aanwijzingsbesluit van het college. Je hoeft volgens de VNG niet per se ambtenaar te zijn om aangewezen te worden.

Wat een toezichthouder mag: de bevoegdheden uit de Awb

Titel 5.2 van de Awb geeft een wettelijke toezichthouder een vaste set bevoegdheden. Het aanwijzingsbesluit kan ze volgens artikel 5:14 beperken. Wie wel eens een vacature voor toezichthouder heeft gelezen, ziet dat daar zelden staat wat je eigenlijk mag. Dit is de lijst:

Aan die medewerkingsplicht zit een sanctie. Wie opzettelijk niet voldoet aan een vordering van een toezichthouder, pleegt volgens artikel 184 van het Wetboek van Strafrecht een strafbaar feit, met een maximale gevangenisstraf van drie maanden. Dat betekent niet dat jij dan zelf een proces-verbaal kunt opmaken. Daarvoor is een opsporingsbevoegdheid nodig, en daar komt de boa in beeld. Wel kan jouw rapport de basis zijn voor een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom, die het bestuursorgaan oplegt.

Toezichthouder of boa: het verschil

Een boa is een buitengewoon opsporingsambtenaar. Hij heeft wat een toezichthouder niet heeft: de bevoegdheid om strafbare feiten op te sporen. Die bevoegdheid volgt uit artikel 142 van het Wetboek van Strafvordering en wordt vastgelegd in een akte van opsporingsbevoegdheid, die de werkgever aanvraagt bij Justis. Een toezichthouder heeft zo’n akte niet, en kan dus geen proces-verbaal opmaken voor een strafbaar feit. In de praktijk zijn veel handhavers bij een gemeente allebei: ze zijn aangewezen als toezichthouder én hebben een akte als boa.

Justis deelt de boa’s in zes domeinen in, van openbare ruimte tot openbaar vervoer. Wat een boa verdient en hoe de toelage voor onregelmatige diensten werkt, lees je in ons artikel over het boa-salaris. Voor veel toezichthouders is boa worden de logische volgende stap.

Toezichthouder of beveiliger: het verschil

Een beveiliger werkt voor een particuliere opdrachtgever en bewaakt personen, goederen of de orde op een terrein of in een gebouw. Hij valt onder de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus (Wpbr) en heeft geen bevoegdheden boven die van iedere burger. Een wettelijke toezichthouder handhaaft publieke regels en heeft de bevoegdheden uit de Awb. Wat beveiliging in de wet precies betekent, lees je in ons artikel over de betekenis van beveiliging.

Ingewikkelder wordt het als een beveiligingsbedrijf je aanneemt als “toezichthouder”, bijvoorbeeld op een evenement of in een parkeergarage. De Wpbr kent die functie niet. Voor de wet ben je dan een medewerker van een beveiligingsorganisatie, en dan gelden twee regels:

• Screening voor iedereen. Volgens artikel 7 lid 2 van de Wpbr mag een beveiligingsorganisatie geen medewerker aan het werk zetten zonder toestemming van de korpschef. Justis zegt het expliciet: de politie screent alle medewerkers, ook wie geen beveiligingswerk doet. De toestemming kost € 60 en het legitimatiebewijs € 26.
• Het diploma bij beveiligingswerk. Doe je feitelijk beveiligingswerk, zoals het waken tegen verstoring van orde en rust, dan heb je het diploma Beveiliger nodig, of op evenementen het SVPB-certificaat Event Security Officer. Als aspirant mag je volgens Justis maximaal twaalf maanden werken terwijl je dat diploma haalt.

Of je als toezichthouder op een evenement ook echt beveiligingswerk doet, hangt af van je taken. Wie alleen de weg wijst, doet iets anders dan wie mensen wegstuurt of de toegang bewaakt. Vraag bij je sollicitatie dus wat je precies gaat doen en of je de opleiding tot beveiliger nodig hebt. Hoeveel beveiligers er bij een evenement nodig zijn en welke rollen daar bestaan, lees je in ons artikel over hoeveel beveiligers er bij een evenement nodig zijn. Alles over de pas zelf staat in de vragen en antwoorden over beveiligingspassen.

Toezichthouder worden in vier stappen

1. Kies je richting. Wil je bij een overheid werken als wettelijk toezichthouder, of bij een beveiligingsbedrijf? Die keuze bepaalt welke opleiding je nodig hebt.
2. Haal een passende opleiding. Voor overheidstoezicht is het mbo Handhaver toezicht en veiligheid op niveau 3 de gebruikelijke route. Voor een beveiligingsbedrijf is dat het diploma Beveiliger, dat je vaak als aspirant bij je werkgever haalt.
3. Zorg voor een schoon verleden. Bij een beveiligingsbedrijf screent de politie je. Voor een boa-akte is een verklaring omtrent het gedrag altijd vereist, en ook gemeenten vragen vaak een VOG.
4. Solliciteer en word aangewezen. Bij een gemeente volgt na je aanstelling het aanwijzingsbesluit en je legitimatiebewijs. Bij een beveiligingsbedrijf vraagt je werkgever je pas aan.

Veel toezichthouders en handhavers zijn begonnen als beveiliger, en dat is ook een logische manier om toezichthouder te worden. Het werk lijkt op elkaar: je spreekt mensen aan, je houdt overzicht en je legt vast wat er gebeurt. Wie een paar jaar beveiligingservaring heeft, maakt bij een gemeente een sterke indruk. Ook het UWV noemt handhavers in de openbare ruimte als kansrijk beroep; zie ons artikel over kansrijke beroepen in de veiligheid.

Opleiding tot toezichthouder

De Awb stelt zelf geen opleidingseis aan een toezichthouder; dat laat de wet aan de werkgever en het aanwijzingsbesluit over. De opleiding die er het dichtst op zit, is de mbo-opleiding Handhaver toezicht en veiligheid.

Met BBL werk je en leer je tegelijk, en krijg je loon. Hoe de opleiding tot beveiliger werkt en wat je in die periode verdient, lees je in ons artikel over de opleiding tot beveiliger.

Wat verdient een toezichthouder?

Bij een gemeente geldt de cao Gemeenten 2025-2027, die loopt tot en met 31 maart 2027. De cao koppelt functies niet zelf aan schalen: elke gemeente waardeert haar eigen functies. Het conceptfunctiehuis van het Kenniscentrum Handhaving plaatst een toezichthouder zonder opsporingsbevoegdheid indicatief in schaal 5, 6 of 7. Dit zijn de bedragen per 1 juli 2026, bruto per maand bij een voltijdbaan van 36 uur:

Daar komt het Individueel Keuzebudget bovenop, en werk je op onregelmatige tijden, dan geldt een toelage van 75% op zaterdag en 100% op zondag en feestdagen. De volgende loonsverhoging is op 1 januari 2027: 1,6%. Hoe dat allemaal uitpakt in een jaarsalaris, rekenen we voor in ons artikel over het salaris van een handhaver.

Toezichthouder salaris bij een beveiligingsbedrijf

Werk je als toezichthouder bij een beveiligingsbedrijf, dan hangt je loon af van de cao die je werkgever toepast. Onder de cao Particuliere Beveiliging begint een beveiliger in schaal 2 op € 16,63 en in schaal 3 op € 17,37 bruto per uur in 2026, met toeslagen van 10% op doordeweekse avonden en 35% in het weekend, en meer op feestdagen. Word je ingedeeld in een van de functiegroepen van die cao, zoals objectbeveiliger, dan gelden die bedragen ook voor jou. In welke schaal je valt, lees je in ons artikel over de salarisschaal van een beveiliger, en het volledige overzicht staat op onze pagina over het salaris van een beveiliger.

Veelgestelde vragen over toezichthouder worden