Ontvang vacatures direct in je mailbox
25 september 2026
Toezichthouder openbare ruimte (2026): taken, bevoegdheden en boetes
Kort antwoord: een toezichthouder openbare ruimte controleert voor de gemeente of mensen zich in straten, parken en pleinen aan de regels houden: afval, honden, overlast, terrassen, alcohol en evenementen. Hij mag onder meer inlichtingen en een identiteitsbewijs vorderen (Algemene wet bestuursrecht), maar geen proces-verbaal opmaken. Ook voor de bestuurlijke boete bij overlast mag alleen een boa het rapport opmaken (artikel 154c Gemeentewet). Die boetes liggen in 2026 meestal tussen € 110 en € 250 per overtreding; een terras buiten de vergunning kost € 290 en afval dumpen € 470. Wat een toezichthouder openbare ruimte wél doet: aanspreken, waarschuwen, vastleggen en de gemeente laten ingrijpen met een last onder dwangsom of bestuursdwang.
€ 170boete voor hondenpoep niet opruimen of wildplassen
€ 550wettelijk maximum per overlastboete voor een burger (2026)
12 jaarvanaf deze leeftijd kan een overlastboete worden opgelegd
436afgegeven boa-aktes openbare ruimte in het tweede kwartaal van 2026
In dit artikel
Hondenpoep op de stoep, een bank die al een week bij de flat staat, een groep die elke avond op hetzelfde bankje de buurt wakker houdt. Het zijn de kleine ergernissen waar gemeenten veel klachten over krijgen. Wie daarop let, heet in vacatures toezichthouder openbare ruimte, handhaver, stadswacht of medewerker toezicht en veiligheid. De functienaam verschilt per gemeente, het werk lijkt sterk op elkaar.
Maar wat je in die functie mag, hangt af van één vraag die in veel vacatureteksten ontbreekt: ben je alleen toezichthouder, of ook boa? Hieronder staat per onderdeel wat de wet zegt, met de artikelen erbij, en wat een overtreding in 2026 kost. Hoe je in het algemeen toezichthouder wordt, ook buiten de openbare ruimte, lees je in ons artikel over toezichthouder worden.
Wat doet een toezichthouder openbare ruimte?
Jij ziet op straat wat de gemeente vanaf kantoor mist. Je loopt of fietst vaste rondes door wijken, winkelgebieden en parken, je reageert op meldingen van bewoners en je bent zichtbaar aanwezig op plekken waar het vaker misgaat. Het grootste deel van het werk is praten: uitleggen waarom een regel bestaat, waarschuwen en afspraken maken. Pas als dat niet werkt, komt er een vervolgstap.
| Onderwerp | Waar je op let | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Afval | Huisvuil op de verkeerde dag of naast de container, zwerfafval, dumpingen | Een bank die al een week op de stoep staat |
| Honden | Aanlijnplicht, opruimplicht, verboden plekken zoals speeltuinen | Een loslopende hond in een aangewezen aanlijngebied |
| Overlast | Hinderlijk gedrag, geluidsoverlast, wildplassen | Een groep die ’s nachts muziek draait bij een flat |
| Gebruik van de openbare ruimte | Terrassen, reclameborden, standplaatsen, fietsen op verboden plekken | Een terras dat verder uitsteekt dan de vergunning toestaat |
| Alcohol en drugs | Alcoholverboden in aangewezen gebieden, blowverboden | Blikjes bier op een plein waar een alcoholverbod geldt |
| Evenementen | Of de organisator zich aan de vergunning houdt | Muziek die na de toegestane eindtijd doorgaat |
Wat je vastlegt, telt. Jouw waarneming is vaak het enige bewijs waarmee de gemeente later verder kan. Hoe je een goed rapport schrijft, staat in ons artikel over rapportage schrijven; dezelfde regels gelden voor een handhaver.
Welke regels handhaaf je als toezichthouder openbare ruimte?
De regels komen niet uit één wet. Een toezichthouder openbare ruimte werkt met een mengsel van gemeentelijke verordeningen en landelijke wetten. Voor welke regels jij bevoegd bent, staat in je aanwijzingsbesluit.
| Regeling | Wie stelt hem vast | Wat erin staat |
|---|---|---|
| Algemene plaatselijke verordening (APV) | De gemeenteraad | Overlast, honden, alcoholverboden, terrassen, standplaatsen, vuurwerk |
| Afvalstoffenverordening | De gemeenteraad | Wanneer en hoe je afval aanbiedt, zwerfafval, dumpingen |
| Alcoholwet | Landelijk; de burgemeester wijst de toezichthouders aan (artikel 41 lid 1). Zij moeten het examen toezichthouder Alcoholwet hebben en boa zijn (artikel 3.3 Alcoholregeling) | Onder meer geen alcohol aan jongeren onder de 18 (artikel 20) |
| Evenementenvergunning | De burgemeester | Eindtijden, geluid, aantal bezoekers, beveiliging |
Omdat elke gemeente haar eigen APV heeft, verschillen de regels per plaats. Een aanlijngebied of een alcoholverbod geldt alleen waar de gemeente dat heeft aangewezen. Lees dus altijd de APV van jouw gemeente; die staat op overheid.nl bij de lokale regelgeving.
Wat mag een toezichthouder openbare ruimte?
Een gemeente wijst je aan als toezichthouder in de zin van artikel 5:11 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Daarmee krijg je de bevoegdheden uit titel 5.2 van die wet, voor zover je aanwijzingsbesluit ze niet beperkt. Voor het werk op straat zijn dit de belangrijkste:
- Legitimeren (artikel 5:12). Je draagt een legitimatiebewijs van de gemeente en laat het op verzoek meteen zien.
- Plaatsen betreden (artikel 5:15). Elke plaats, behalve een woning zonder toestemming van de bewoner.
- Inlichtingen vorderen (artikel 5:16). Je mag vragen stellen, bijvoorbeeld van wie de vuilniszak is.
- Identiteitsbewijs vorderen (artikel 5:16a). Alleen voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor je taak (artikel 5:13).
- Zaken onderzoeken (artikel 5:18). Bijvoorbeeld een bijgeplaatste vuilniszak openen om te zien van wie hij is, als je aanwijzing de afvalregels omvat.
Wie opzettelijk niet meewerkt aan een vordering van een toezichthouder, pleegt volgens artikel 184 van het Wetboek van Strafrecht een strafbaar feit. Daar komt de grens van je functie in beeld: een proces-verbaal daarvoor opmaken kun jij niet, dat doet een boa of de politie. De volledige lijst met bevoegdheden per artikel staat in ons artikel over de bevoegdheden van een toezichthouder.
Liever eerst ervaring opdoen in de beveiliging? Er staan vacatures open door heel Nederland.
Mag een toezichthouder openbare ruimte een boete geven?
Over deze vraag bestaat veel verwarring. Het korte antwoord: zelf een boete uitschrijven mag een toezichthouder zonder boa-akte niet. Het langere antwoord hangt af van het soort boete.
De overlastboete: alleen met een boa
Een deel van de gemeenten, vooral grotere, gebruikt voor overlast in de openbare ruimte de bestuurlijke boete van artikel 154b van de Gemeentewet. Het college legt die boete op, of de burgemeester als het gaat om regels die hij uitvoert. Maar het rapport waarop de boete steunt, mag volgens artikel 154c lid 2 alleen worden opgemaakt door iemand die ook buitengewoon opsporingsambtenaar is. Een toezichthouder zonder boa-akte kan de overtreding dus zien en melden, maar de overlastboete niet op gang brengen.
Andere bestuurlijke boetes: soms via jouw rapport, niet altijd
Bij andere wetten ligt dat anders. Artikel 5:48 van de Awb bepaalt dat de toezichthouder die voor een overtreding bevoegd is, er een rapport van kan opmaken. In de openbare ruimte komt dat voor een toezichthouder zonder akte weinig voor. Ook bij de Alcoholwet, waar de burgemeester onder meer voor de verkoop van alcohol aan jongeren onder de 18 een bestuurlijke boete kan opleggen (artikel 44a), geldt een extra eis: de toezichthouders die hij aanwijst, moeten het examen toezichthouder Alcoholwet hebben gehaald én boa zijn (artikel 3.3 Alcoholregeling).
Herstellen in plaats van straffen
Het meeste werk van een toezichthouder openbare ruimte loopt niet via een boete, maar via een herstelsanctie. Blijft een terras te ver uitsteken of blijft er afval staan, dan kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen (artikel 5:31d Awb): herstel het, anders betaal je een bedrag. Of de gemeente ruimt het zelf op, op kosten van de overtreder, met bestuursdwang. Jouw constatering is daarbij het startpunt.
| Wat er gebeurt | Toezichthouder zonder boa-akte | Boa domein I Openbare ruimte |
|---|---|---|
| Aanspreken, waarschuwen, uitleggen | Ja | Ja |
| Identiteitsbewijs vorderen | Ja, voor zover nodig voor de taak (Awb 5:16a en 5:13) | Ja |
| Rapport voor de overlastboete van de Gemeentewet | Nee (artikel 154c lid 2) | Ja |
| Rapport voor een bestuurlijke boete op grond van een andere wet | Als die wet het toelaat en je ervoor bevoegd bent (Awb 5:48) | Ja |
| Proces-verbaal voor een strafbaar feit | Nee | Ja, binnen het domein |
| Constatering voor een last onder dwangsom of bestuursdwang | Ja | Ja |
Wat kost een overtreding in de openbare ruimte in 2026?
Voor de overlastboete staan de vaste bedragen in de bijlage bij het Besluit bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte. Die bedragen zijn afgestemd op wat het Openbaar Ministerie voor dezelfde feiten rekent. Dit zijn de bedragen voor een burger volgens de versie die sinds 1 april 2026 geldt:
| Overtreding | Boete |
|---|---|
| Hond loslaten binnen de bebouwde kom waar aanlijnen verplicht is | € 110 |
| Hond laten lopen op een speelplaats of zandbak | € 170 |
| Hondenpoep niet meteen opruimen | € 170 |
| Wildplassen binnen de bebouwde kom | € 170 |
| Straatafval achterlaten | € 170 |
| Afval dumpen buiten een daarvoor aangewezen plaats | € 470 |
| Terras of reclamebord zonder vergunning of buiten de vergunning | € 290 |
| Huisvuil verkeerd ter inzameling aanbieden | € 110 |
| Onnodig overlast of hinder veroorzaken op een openbare plaats | € 170 |
| Geluidsoverlast met apparatuur zonder ontheffing | € 170 |
| Alcohol bij je hebben in een aangewezen verbodsgebied (18 jaar en ouder) | € 110 |
| Softdrugs gebruiken op straat of op een andere openbare plaats | € 110 |
| Vuurwerk afsteken waar dat gevaar, schade of overlast kan geven | € 250 |
Artikel 154b noemt nog drie regels. Een overlastboete kan pas worden opgelegd aan wie op het moment van de overtreding 12 jaar of ouder was. Voor wie nog geen 16 was, wordt de boete gehalveerd. En per overtreding mag de boete voor een burger nooit hoger zijn dan de geldboete van de eerste categorie, die sinds 1 januari 2026 € 550 is; voor een bedrijf ligt het maximum op € 2.250. Staat een overtreding niet in de landelijke bijlage, dan stelt de gemeenteraad het bedrag zelf vast in de verordening.
Niet elke gemeente gebruikt deze boete. De overlastboete van de Gemeentewet geldt alleen in gemeenten die er een verordening voor hebben vastgesteld. Andere gemeenten laten hun boa’s dezelfde feiten afdoen met een strafbeschikking van het Openbaar Ministerie. Voor de burger op straat is het bedrag doorgaans hetzelfde; voor de handhaver verschilt de papierroute.
Toezichthouder openbare ruimte of boa: wat past bij jou?
In de praktijk zijn veel handhavers bij een gemeente allebei: aangewezen als toezichthouder én boa in domein I Openbare ruimte, met een akte van opsporingsbevoegdheid die de werkgever bij Justis aanvraagt. Dat is geen kleine groep. Volgens Justis werden in het eerste kwartaal van 2026 in dit domein 392 opsporingsaktes afgegeven en in het tweede kwartaal 436. Na generieke opsporing is openbare ruimte daarmee het domein met de meeste afgegeven aktes.
Voor jou betekent dat: een baan als toezichthouder zonder akte is vaak een opstap. Wie later boa wordt, kan een proces-verbaal opmaken en de overlastboete zelf in gang zetten. Welke opleiding daarbij hoort en wat een boa bij een gemeente verdient, lees je in ons artikel over het boa-salaris. Werk je liever in trein, tram en metro, dan geldt een andere wet: zie de toezichthouder in het openbaar vervoer.
Zo ziet een dienst als toezichthouder openbare ruimte eruit
Een vast dagschema bestaat niet; het hangt af van de gemeente, het seizoen en de meldingen. Een doordeweekse late dienst kan er zo uitzien:
| Tijd | Wat je doet |
|---|---|
| 14.00 | Briefing: nieuwe meldingen van bewoners, afspraken met de wijkagent, aandachtsgebieden van de week |
| 14.30 | Ronde door het winkelgebied: fietsen op verboden plekken, reclameborden, standplaatsen |
| 16.00 | Afvalcontrole in een wijk met veel bijplaatsingen: zakken openen op zoek naar een adres, bewoners aanspreken |
| 18.00 | Pauze en rapportages bijwerken |
| 19.00 | Park en speelplaatsen: honden, jongerengroepen, alcohol waar een verbod geldt |
| 21.00 | Terrassen: sluitingstijden en de ruimte die de vergunning toestaat |
| 22.00 | Terug naar de post, overdracht aan de nachtploeg of de politie |
Je werkt vaak in tweetallen, met een portofoon of telefoon waarmee je snel collega’s of de politie bereikt. Agressie komt voor, juist omdat je mensen aanspreekt op gedrag. Wat je rechten zijn als het misgaat, staat in ons artikel over agressie en geweld tegen beveiligers. Steeds meer gemeenten geven handhavers een bodycam; hoe dat geregeld is, lees je bij de bodycam in de beveiliging.
Wat verdient een toezichthouder openbare ruimte?
Bij een gemeente geldt de cao Gemeenten, en elke gemeente deelt haar eigen functies in. Indicatief kom je als toezichthouder zonder opsporingsbevoegdheid in schaal 5, 6 of 7 uit, per 1 juli 2026 tussen € 2.472 en € 4.065 bruto per maand bij 36 uur. De tabel per schaal, de toelagen en de volgende loonsverhoging staan in ons artikel over het salaris van een toezichthouder.
Ter vergelijking: een beveiliger met diploma verdient onder de cao Particuliere Beveiliging in 2026 € 17,37 per uur in schaal 3, plus toeslagen voor avond, nacht en weekend. Hoe dat per maand uitpakt, reken je uit op onze pagina over het salaris van een beveiliger.
Toezichthouder openbare ruimte worden
- Haal een passende opleiding. De gebruikelijke route is de mbo-opleiding Handhaver toezicht en veiligheid op niveau 3, met de richting openbare ruimte. De Awb zelf stelt geen opleidingseis; die bepaalt de gemeente.
- Zorg voor een schoon verleden. Gemeenten vragen vaak een verklaring omtrent het gedrag. Voor een boa-akte is die altijd verplicht.
- Solliciteer bij een gemeente of een detacheerder. Sommige gemeenten huren handhavers in via een bureau. Je werkt dan in opdracht van de gemeente, maar hebt een contract bij het bureau.
- Word aangewezen. Na je aanstelling volgen het aanwijzingsbesluit en je legitimatiebewijs. Wil je boa worden, dan vraagt je werkgever daarna een akte aan bij Justis.
Veel handhavers zijn begonnen als beveiliger. Het werk lijkt op elkaar: aanspreken, overzicht houden, vastleggen. Ook het UWV noemt handhavers in de openbare ruimte een kansrijk beroep, zoals je leest in ons overzicht van kansrijke beroepen in de veiligheid.
Beveiliger in de openbare ruimte: wat is het verschil?
Winkeliers, woningcorporaties en soms gemeenten huren ook particuliere beveiligers in voor surveillance op straat, in een winkelgebied of in een woonwijk. Zo’n beveiliger valt onder de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus. Hij heeft het diploma Beveiliger nodig en toestemming van de korpschef, maar geen bevoegdheden uit de Awb. Hij mag dus geen identiteitsbewijs vorderen en geen APV-overtreding rapporteren voor een boete. Wat hij wel mag, is wat iedere burger mag, zoals iemand op heterdaad aanhouden (artikel 53 Wetboek van Strafvordering) en direct aan de politie overdragen. Wanneer een beveiliger om een identiteitsbewijs mag vragen, lees je in ons artikel over een identiteitsbewijs vragen als beveiliger.
Dat werk is een goede kennismaking met de openbare ruimte. Denk aan winkelsurveillance, zoals beschreven bij wat een winkelbeveiliger doet, of aan surveilleren met de auto als mobiele surveillant. Het loon volgt dan de cao particuliere beveiliging 2026. Vacatures zijn er vooral in de grote steden: kijk in Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht en Noord-Brabant.
Wil je eerst op straat ervaring opdoen als beveiliger? Bekijk wie er nu zoekt.
Veelgestelde vragen over de toezichthouder openbare ruimte
Wat doet een toezichthouder openbare ruimte?
Een toezichthouder openbare ruimte controleert voor de gemeente of mensen zich in straten, parken en pleinen aan de regels houden. Het gaat vooral om de Algemene plaatselijke verordening en de afvalstoffenverordening: afval, honden, overlast, terrassen, alcoholverboden en evenementen. Hij spreekt mensen aan, waarschuwt, legt vast wat hij ziet en geeft overtredingen door aan de gemeente.
Mag een toezichthouder openbare ruimte een boete geven?
Niet zelf. Voor de bestuurlijke boete bij overlast in de openbare ruimte mag volgens artikel 154c lid 2 van de Gemeentewet alleen iemand die ook boa is het rapport opmaken. Bij sommige andere wetten kan het rapport van een bevoegde toezichthouder wel de basis zijn voor een bestuurlijke boete (artikel 5:48 Awb), maar voor de Alcoholwet moet je ook boa zijn. Vaak kiest de gemeente voor een last onder dwangsom of bestuursdwang.
Is een toezichthouder openbare ruimte een boa?
Niet altijd. Een toezichthouder is aangewezen op grond van artikel 5:11 van de Algemene wet bestuursrecht en heeft geen opsporingsbevoegdheid. Een boa in domein I Openbare ruimte heeft daarnaast een akte van opsporingsbevoegdheid via Justis en kan een proces-verbaal opmaken. Veel handhavers bij gemeenten zijn allebei.
Mag een toezichthouder openbare ruimte om je identiteitsbewijs vragen?
Ja, voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor zijn taak. Artikel 5:16a van de Algemene wet bestuursrecht geeft een toezichthouder de bevoegdheid om inzage te vorderen in een identiteitsbewijs, en artikel 5:13 bepaalt dat hij die bevoegdheid alleen gebruikt als het nodig is. Wie opzettelijk niet meewerkt, pleegt een strafbaar feit.
Hoe hoog is de boete voor hondenpoep of wildplassen in 2026?
In gemeenten die de bestuurlijke boete voor overlast gebruiken, is de boete voor het niet opruimen van hondenpoep en voor wildplassen binnen de bebouwde kom € 170. Een loslopende hond waar aanlijnen verplicht is, kost € 110. Voor wie nog geen 16 is, wordt de boete gehalveerd, en onder de 12 jaar kan geen boete worden opgelegd.
Wat is het verschil tussen een toezichthouder openbare ruimte en een beveiliger op straat?
Een toezichthouder openbare ruimte is door de gemeente aangewezen en heeft de bevoegdheden uit de Algemene wet bestuursrecht, zoals inlichtingen en een identiteitsbewijs vorderen. Een particuliere beveiliger die op straat surveilleert, valt onder de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus en heeft alleen de bevoegdheden van iedere burger, zoals iemand op heterdaad aanhouden.
Bronnen: Gemeentewet, artikelen 154b en 154c; Besluit bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte, artikelen 2 tot en met 4 en de bijlage (versie geldend vanaf 1 april 2026); Algemene wet bestuursrecht, artikelen 5:11 tot en met 5:18, 5:31d en 5:48; Wetboek van Strafrecht, artikelen 23 en 184; Alcoholwet, artikelen 20, 41 en 44a; Alcoholregeling, artikel 3.3; Justis, cijfers boa 2026; cao Gemeenten 2025-2027 en het functiehuis van het Kenniscentrum Handhaving (indicatief), zoals uitgewerkt in ons artikel over toezichthouder worden.
Laatst gecontroleerd: 25 september 2026. De regels en bedragen in je eigen gemeente kunnen afwijken; de APV en de verordening van jouw gemeente zijn leidend. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies.
Na jaren als marketing manager bij ProHost Security in Groningen weet Matthijs wat er speelt op de beveiligingsmarkt, van werkvloer tot cao-tafel. Vanuit zijn liefde voor marketing én beveiliging bouwde hij Vacaturebeveiliging.nl van een zolderkamer uit tot een kantoor met vier collega’s, en kantoorhond Finn.