Winkelverbod (2026): hoe het werkt, hoe lang het duurt en wat de beveiliger mag

Iemand die vorige maand een fles drank onder zijn jas meenam, loopt vandaag weer door de schuifdeuren. Jij herkent hem, want zijn naam staat op het winkelverbod dat je collega hem toen gaf. Wat mag je nu? Mag je hem aanspreken, wegsturen of aanhouden? En wat als hij zegt dat hij dat papiertje nooit heeft gekregen?

Een winkelverbod is voor winkelbeveiligers dagelijks werk, maar de regels erachter zijn weinig bekend. Er bestaat geen aparte wet voor. Het steunt op het eigendomsrecht van de winkelier, op artikel 138 van het Wetboek van Strafrecht en op een arrest van de Hoge Raad uit 2019. In dit artikel lees je hoe een winkelverbod werkt, hoe lang het mag duren, wat er anders is bij een collectief verbod voor een heel winkelcentrum, en wat jij als beveiliger wel en niet mag als iemand met een verbod toch binnenkomt. Het overzicht van al je bevoegdheden staat in wat mag een beveiliger wel en niet; hier gaat het alleen om het winkelverbod.

Wat is een winkelverbod en waarop rust het?

Een winkelverbod (ook winkelontzegging of toegangsverbod genoemd) is een verklaring van de winkelier dat iemand zijn winkel een bepaalde tijd niet meer in mag. Het is geen straf van de overheid. De winkelier gebruikt een recht dat hij al heeft: wie eigenaar of huurder is van een pand, mag in beginsel zelf bepalen wie er binnenkomt (voor de eigenaar artikel 5:1 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek, voor de huurder het gebruiksrecht uit de huurovereenkomst).

Dat recht wordt pas echt bruikbaar door het strafrecht. Artikel 138 lid 1 van het Wetboek van Strafrecht maakt twee dingen strafbaar: wederrechtelijk binnendringen (zonder recht naar binnen gaan) in een besloten lokaal dat bij een ander in gebruik is, en blijven nadat de rechthebbende (de winkelier of beheerder) of iemand namens hem heeft gevraagd te vertrekken. Een winkel geldt als besloten lokaal. De straf is maximaal een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.

Het arrest van de Hoge Raad van 29 oktober 2019

Lang was onduidelijk of een winkelverbod alleen geldig is als aan de voorwaarden uit een ministersbrief van 2004 is voldaan, zoals betrapping op heterdaad. De Hoge Raad heeft dat beslist in een zaak over een man die een jaar lang niet in een supermarkt mocht komen en er na negen maanden toch weer stond (ECLI:NL:HR:2019:1464). De kern:

• Het betreden van een winkel nadat iemand een schrijven is uitgereikt waarin hem de toegang is ontzegd, levert in beginsel wederrechtelijk binnendringen op. Het verzoek om te vertrekken is dan niet nodig om strafbaar te zijn.
• Bijzondere omstandigheden kunnen tot een ander oordeel leiden, bijvoorbeeld als de rechter het winkelverbod zelf onrechtmatig vindt.
• Of een winkelverbod onrechtmatig is, beoordeelt de rechter naar burgerlijk recht en hangt af van de omstandigheden. Er hoeft geen strafbaar feit aan vooraf te gaan: ook voldoende ernstige overlast kan een grond zijn.
• Bij een winkel die voor een algemeen publiek open is, is een winkelverbod dat discrimineert of kennelijk willekeurig is opgelegd niet rechtmatig.

Winkelverbod opleggen: wie mag dat, en wat doet de beveiliger?

Het recht om iemand de toegang te ontzeggen ligt bij de rechthebbende: de winkelier, of bij een winkelcentrum de eigenaar of beheerder van de gemeenschappelijke ruimte. De beveiliger heeft dat recht niet zelf. Artikel 138 spreekt wel uitdrukkelijk van een vordering (het verzoek om te vertrekken) “van of vanwege de rechthebbende”. Een beveiliger die in opdracht van de winkel werkt, kan dus namens de winkelier iemand vragen te vertrekken en een verbod handhaven, binnen de instructies die hij van zijn werkgever en de opdrachtgever heeft gekregen.

Volgens het kabinet, in antwoord op Kamervragen van december 2024, reikt de ondernemer het verbod in persoon uit aan de betrokkene. Of een beveiliger daarbij een rol heeft, en wie het formulier tekent, staat in de objectinstructie. Weet je het niet, vraag het dan na voordat je het nodig hebt.

Welke voorwaarden gelden voor een winkelverbod?

Op veel websites staat een lijstje met harde eisen: de winkeldief moet op heterdaad zijn betrapt, er moet aangifte zijn gedaan, de huisregels moeten bij de ingang hangen. Die eisen komen uit een brief van de minister van Justitie aan de Tweede Kamer van 29 september 2004. De Hoge Raad zei in 2019 met zoveel woorden dat het niet voldoen aan die voorwaarden niet automatisch betekent dat het winkelverbod onrechtmatig is. Het zijn verstandige werkafspraken, geen wettelijke vereisten.

Op de twee vetgedrukte punten kan een winkelverbod echt onderuitgaan. Het tweede is voor jou als beveiliger het belangrijkste: als niet aan te tonen is dat iemand het verbod heeft ontvangen of begrepen, kan de rechter hem niet veroordelen voor lokaalvredebreuk.

Hoe lang duurt een winkelverbod?

Er staat nergens in de wet een maximum. De duur moet redelijk zijn en passen bij wat er is gebeurd. In de praktijk is een jaar de gangbare termijn; dat was ook de duur in de zaak die bij de Hoge Raad belandde. Bij geweld of bedreiging worden langere termijnen gebruikt; de MKB Servicedesk noemt 24 maanden als voorbeeld van wat bij ernstige delicten proportioneel wordt gevonden.

Na afloop van de termijn vervalt het verbod vanzelf. Wordt iemand daarna opnieuw betrapt, dan kan de winkel een nieuw verbod opleggen. Hoe lang de gegevens bewaard mogen blijven, hangt af van het systeem: volgens een beveiliger in een winkelcentrum in Enschede vervallen de gegevens in hun systeem na een jaar (Nieuwsuur, februari 2025).

Collectief winkelverbod: één verbod voor een heel winkelgebied

Een individueel winkelverbod geldt voor één winkel. Het probleem daarvan beschreef de landelijk coördinator van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) in Nieuwsuur: een dief die bij de ene winkel een verbod krijgt, gaat gewoon naar de buurman. Daarom bestaat het collectief winkelverbod. Winkeliers in een winkelcentrum of binnenstad sluiten zich aan bij één systeem, en een verbod of waarschuwing van de ene winkel is zichtbaar voor de andere.

Volgens de beschrijving van het CCV in Nieuwsuur werkt het zo: wie in een aangesloten winkel steelt, krijgt een individueel verbod voor die winkel en tegelijk een collectieve waarschuwing voor de andere winkels. Gaat hij binnen een jaar in een andere aangesloten winkel opnieuw in de fout, dan geldt het verbod voor het hele winkelgebied.

Of het verbod ook geldt voor de gangen en pleinen van een overdekt winkelcentrum, hangt af van de vraag of de eigenaar van het centrum meedoet. De openbare straat valt er niet onder: artikel 138 gaat alleen over besloten ruimtes.

Waarom daar een vergunning van de Autoriteit Persoonsgegevens voor nodig is

Een winkelverbod gaat bijna altijd over een (vermoedelijk) strafbaar feit. Dat zijn persoonsgegevens van strafrechtelijke aard, en daarvoor gelden strenge regels in artikel 33 van de Uitvoeringswet AVG:

• Een winkel die het voor zichzelf bijhoudt, mag die gegevens verwerken ter bescherming van zijn eigen belangen, voor zover het gaat om strafbare feiten tegen de winkel of zijn personeel (artikel 33 lid 2 onder b).
• Winkels die gegevens met elkaar delen, verwerken ze ook ten behoeve van anderen. Dat mag alleen in de gevallen die artikel 33 lid 4 noemt, bijvoorbeeld door een beveiligingsorganisatie met een Wpbr-vergunning (onder a) of met een vergunning van de Autoriteit Persoonsgegevens (onder c). Voor collectieve winkelverboden is dat in de praktijk de AP-vergunning. Die vergunning wordt alleen verleend als het nodig is voor een zwaarwegend belang van derden en er waarborgen zijn voor de privacy van de betrokkene (artikel 33 lid 6).

Het CCV heeft daarvoor een modelprotocol met formulieren gemaakt; de formulieren zijn door de Autoriteit Persoonsgegevens beoordeeld en goedgekeurd. Wie met die systematiek werkt, moet volgens de minister ook die formulieren gebruiken; op de achterkant staat in meerdere talen wat het verbod inhoudt. Volgens Nieuwsuur werkten begin 2024 vijftien winkelgebieden met een collectief verbod, in februari 2025 waren het er 27 en wachtten er nog 24 op goedkeuring.

De aantallen in de tabel komen uit het antwoord van de minister op Kamervragen van december 2024, op basis van de registratie van het CCV. Ze zijn afgerond op tientallen en gaan alleen over winkelgebieden die bij het collectieve systeem zijn aangesloten. Een landelijke registratie van alle individuele winkelverboden bestaat niet. In die gebieden steeg het aantal individuele verboden van 310 in 2020 naar 980 in 2024 tot de peildatum van 23 oktober; een deel daarvan komt mogelijk doordat meer winkelgebieden zich aansloten.

Een winkelverbod uitreiken: zo doe je het als beveiliger

Hoe het in jouw object gaat, bepalen je werkgever en de opdrachtgever. Toch komen in vrijwel elke werkwijze dezelfde stappen terug. Uit het antwoord van de minister blijkt bijvoorbeeld dat het verbod in drievoud wordt opgemaakt: één exemplaar voor de betrokkene, één voor de politie en één voor de eigen administratie.

1. Leg het incident vast. Wat gebeurde er, wanneer, wie zag het? Een goed rapport is later het bewijs dat het verbod niet willekeurig was. Hoe je dat opschrijft, lees je in rapportage schrijven als beveiliger.
2. Is er sprake van diefstal en houd je iemand aan, draag hem dan direct over aan de politie. Aanhouden op heterdaad mag iedereen (artikel 53 Wetboek van Strafvordering), maar alleen met de minste kracht die nodig is. Wat daarbij wel en niet mag, staat in mag een beveiliger je aanraken?
3. Vul het formulier volledig in: naam, geboortedatum, de winkel of het gebied, de begindatum en de einddatum. Vraag naar een identiteitsbewijs, maar weet dat je het niet kunt afdwingen; controleren is aan de politie. Zie mag een beveiliger om je identiteitsbewijs vragen?
4. Reik het persoonlijk uit en leg uit wat het betekent, in eenvoudige woorden: vanaf vandaag tot die datum mag je hier niet meer naar binnen, en als je het toch doet, bellen we de politie.
5. Weigert iemand het papier aan te nemen, leg het dan toch uit en noteer dat je het hebt uitgelegd, wanneer en met welke getuige. Volgens de minister telt in een strafzaak of de betekenis op een begrijpelijke manier is uitgelegd.
6. Stuur een afschrift naar de politie en bewaar het eigen exemplaar volgens de afspraken van het object. De politie raadt dat afschrift aan, omdat de rechter zonder bewijs van uitreiking hoogstwaarschijnlijk vrijspreekt.

Komt iemand met een winkelverbod toch binnen? Wat mag de beveiliger?

Door het arrest van 2019 is iemand met een geldig, uitgereikt winkelverbod in beginsel al strafbaar zodra hij binnenloopt. Dat geeft jou als beveiliger een paar mogelijkheden, maar het blijven bevoegdheden die iedere burger heeft. Een beveiliger heeft geen opsporingsbevoegdheid.

Aanhouden mag dus, maar het hoeft niet, en vaak is het niet verstandig. Bij lokaalvredebreuk zonder nieuwe diefstal is het risico van een fysieke confrontatie al snel groter dan het belang. In veel objectinstructies staat daarom: aanspreken, vragen te vertrekken, en bij weigeren of herhaling de politie bellen. Iemand fysiek naar buiten zetten is juridisch een grijs gebied; volg je objectinstructie en bel bij twijfel de politie. Houd je iemand op heterdaad aan, dan draag je hem direct over aan de politie en gebruik je niet meer kracht dan nodig. Zo blijft het rustig en sta jij sterk als het later tot een zaak komt. Wordt het onrustig of word je gefilmd, lees dan gefilmd worden als beveiliger.

Twee dingen maken een zaak sterk: je kunt laten zien dat deze persoon het verbod heeft gekregen (het formulier of de notitie van de uitleg), en je kunt zeggen wanneer hij binnenkwam. Camerabeelden van de ingang helpen, binnen de regels voor cameratoezicht van het object.

Schadevergoeding voor de winkel

Naast een verbod kan een winkel de kosten van de afhandeling van een diefstal op de dader verhalen. Veel winkels laten dat doen door SODA; het vaste bedrag daarvoor ging op 14 september 2026 van 181 naar 242 euro. Dat is een civiele vordering van de winkel. Jij int als beveiliger niets en zegt ook geen bedrag toe. Wel heeft de winkel jouw rapport nodig. Hoe dat zit, staat in wat doet een winkelbeveiliger precies?

Zelf een winkelverbod gekregen, maar het klopt niet?

Ook dat komt voor: iemand krijgt een verbod na een misverstand, of staat in een collectief systeem terwijl hij er niet in hoort. Wat je dan kunt doen:

• Vraag de winkel om uitleg en intrekking, schriftelijk. Leg uit waarom het verbod volgens jou onterecht is.
• Bij een collectief systeem: vraag naar de bezwaarregeling. In Enschede is er volgens een beveiliger in Nieuwsuur een klachtencommissie.
• Vraag je gegevens op. Onder de AVG mag je opvragen welke gegevens er over je zijn vastgelegd.
• Ga naar de rechter als je er niet uitkomt. Een winkelverbod dat discrimineert of kennelijk willekeurig is, is volgens de Hoge Raad niet rechtmatig. Het Juridisch Loket kan je helpen bij de eerste stap.

Werk je zelf in de beveiliging en krijg je privé een winkelverbod, dan heeft het verbod zelf niet automatisch gevolgen voor je pas. Maar een aangifte van winkeldiefstal, een strafbeschikking of een veroordeling kan wel gevolgen hebben voor de toestemming om als beveiliger te werken, omdat bij die beoordeling ook naar justitiële en politiegegevens wordt gekeken. Meer daarover lees je in de meest gestelde vragen over beveiligingspassen.

Werken als winkelbeveiliger: het winkelverbod hoort bij je vak

Wie als winkelsurveillant werkt, krijgt vrijwel zeker met winkelverboden te maken. Wat het werk verder inhoudt, van observeren tot aanhouden, lees je in wat doet een winkelbeveiliger precies? Voor dit werk heb je het diploma Beveiliger nodig, of je werkt met een leerlingpas terwijl je de opleiding volgt. Je werkt onder de cao Particuliere Beveiliging 2026, met toeslagen voor avond en weekend.

Winkelgebieden met veel werk liggen vooral in de grote steden. Kijk bijvoorbeeld in Rotterdam, Amsterdam, Utrecht of Eindhoven.

Veelgestelde vragen over het winkelverbod